Jobben min har samla aust-europeiske organisasjonar i Oslo. Fleire av dei har stått i front ved grensene i Polen og Romania og Slovakia og tatt imot endelause straumar av kvinner og barn frå Ukraina eller køyrt fram og tilbake over grensene med nødvendig utstyr. No har dei kome hit. For å puste litt, som dei sjølv seier det.

Vi har dagar fylte av sterke historier. Om folk som ofrar det dei elles held på med, som jobbar seksten timars dagar, som gjer det dei kan og endå litt til for sine naboar. Men også om menneskehandel. Om usikre framtider for millionar av menneske. Menn som kjem einslige i bilar til grensa og hentar seg desperate damer. Transpersonar som ikkje er trygge fordi dei blir plasserte i private heimar som ikkje er LHBT-vennlege.

Også er det frykta. Korfor slår frykta meg så hardt? Fordi eg hugsar ho sjølv.

Eg hugsar dei skrekkslagne auga til foreldre som såg på Dagsrevyen på 80- og 90-talet. Eg hugsar Palme som var død og Berlinmuren som fall. Eg hugsar det rumenske diktatorekteparet Ceausescu bli skoten på direkteoverført fjernsyn midt i juleunderhaldninga. Eg hugsar Boris Jeltsin og Slobodan Milosevic. Gulf-krigen. Nagorno-Karabakh. Bosnia-Hercegovina. Srebrenica-massakren. Kosovo. Nye landegrenser, teikna med blod.

Og eg hugsar ekstra godt atomulykka i Tsjernobyl.

Eg har eit barndomsminne frå eg er seks år. Eg står ute på eit jorde på garden. Pappa veivar med armane og ropar til meg at eg må kome meg inn. Eg hugsar at eg ikkje skjøna korfor. Eg såg regnet som kom, men eg var jo ofte ute i regn. Men eg hugsar også at eg såg ho, frykta. Pappa var redd for noko den gongen. Og når foreldre er redde, gjer born som dei seier.

Det er ikkje berre Ukraina som brenn, det er også tryggleiken vår.  Den mørke skya på alle sin himmel vil igjen gjere uboteleg skade.

NA-spaltist Guri Idsø Viken

Pappa frykta det harde regnet som kunne falle, på meg og på alle andre i Midt-Noreg. Vindretninga hadde sendt radioaktiviteten i retninga vår. For meg har skya blitt eit bilete på den redsla eit ustabilt Europa sette i oss alle.

På Facebook har nokon delt ein video av born som står nede i undergrunnen i Kharkiv og syng den ukrainske nasjonalsongen. Rundt dei står foreldre og ser redde ut. Men dei kan ikkje be ungane gå nokon annan stad. Dei er der i ein by under angrep, det er for mykje krig mellom dei og grensa til Polen.

Dette skal bli minna til borna deira. Om dei blir vaksne.

På videoen er også den ukrainske forfattaren Serhij Zhadan, som mange gongar om dagen rapporterer frå livet sitt i Kharkiv på poetisk vis. I dag fortel han at dei har blitt vant til angrepa i byen no. Dei held seg rolige, sjølv i dei konstante lydane av angrep som blandar seg med vårens fuglesong.

25 dagar tar det altså for folk å finne normalitet i eit radikalt nytt kvardagsliv, enn kor skremmande det måtte vere. Med kjenslelivet er det verre. Menneska sitt lodd i livet, er at vi ikkje kjem vekk frå kjensler. Vi kan aldri bli heilt vant med frykta. Vi vil alltid forsøke å kome vekk frå ho, flykte inn i tryggleik, løyse dei situasjonane som gjer oss redde, sjølv når dei verkar uløyselege. Men vi vil ikkje lykkas heilt.

Ei venninne frå Ukraina fortel om ein som vart så redd då bombene fell over Kyiv at han vart lam i halve fjeset. Frykta gjer slikt med folk. Ho skadar dei så hardt psykisk at det også går over i det fysiske. Og det er berre det umiddelbare, det som skjer her og no, før det som skjer etterpå.

Eg er lamma sjølv. Vi er vel alle det. For kva kan vi gjere? Korleis kan vi stoppe angrepa på Ukraina, på Europa, på oss alle?

Frykta gir skader som får sinnet til å likne ein knust porselenskopp som aldri kan limast saman til å bli like heil igjen. Uansett kor godt ein klarer å gøyme frykta, ligg ho der i minnet som dukkar opp når ein minst ventar det og skapar kaos i hovudet. Og kanskje klarer ein aldri å kome vekk frå ho. Det veit alle som har kjent nokon som var i andre verdskrigen. Men dei veit det ekstra godt sør og aust for oss.

Frykta er tilbake, seier den kroatiske organisasjonen. På Balkan sprekk saumane opp no. Det er berre 30 år sidan det var hos dei den blodige krigen rasa. Det er umogleg å førestille seg kor skummelt det må vere at bombene no igjen fell hos naboen.

Sidan 1990-talet har dei jobba iherdig i land som Tsjekkia, Slovakia, Slovenia, Kroatia, Bosnia, Ungarn og Romania for å skape ein ny kvardag. Dei har prøvd å overtyde seg sjølv om at dei er trygge, at dei er ein del av Europa no. At dei har skapt stabile demokrati, trygga av Nato og EU. At dei er land i ein verdsdel som går framover, der dei fleste konfliktar er eller blir løyste. For eit svik mot dei at vi er her no. For eit slag i det glatte, sjølvgode trynet på oss alle.

Det er ikkje berre Ukraina som brenn, det er også tryggleiken vår. Den mørke skya på alle sin himmel vil igjen gjere uboteleg skade. Det beste vi kan gjere, er å prøve å lime oss sjølv og kvarandre saman så godt vi likevel kan. Samlast og puste litt. Klemme kvarandre litt. Grine litt saman. Men også hugse å pleie dei verkande såra. Dei vi får no, seinare og sannsynligvis så lenge vi lever.

Dette er jo også mennesket si gåve. At vi kan jobbe for å gjere det betre igjen. At vi kan velje å høyre fuglesongen igjen. Gjennom og etter angrepa.